Piyasa'nın İşlem Esasları
Piyasa'da
işlemler, üyelerin, temsilcileri vasıtasıyla emirlerini yazılı olarak
Borsa eksperlerine iletmesi, bu emirlerin eksperler tarafından
bilgisayar sistemine girilerek fiyat ve zaman önceliği kuralına göre
otomatik olarak eşleşmeleri (automatic matching) yoluyla gerçekleşir.
Bilgisayarlara
girilen emirlerden her vadede fiyat ve zaman önceliği kuralına göre
sıralanan en iyi emirler bilgi dağıtım ekranlarında emir veren üyelerin
unvanları yer almadan, eş zamanlı olarak, miktar, fiyat ve faiz
oranıyla görünür. Ayrıca emirlerin yer aldığı ekranda işlemlere ait
kümülatif bilgiler de yer almaktadır.
Sisteme girilen
emirlerin işlem kurallarına göre eşleşmesi sonucu gerçekleşen
işlemlere, sistem tarafından birer seri numarası verilir. Seans
sırasında gerçekleşen her işlemi müteakip, işlem taraflarına faks
çekilerek işlem bilgileri iletilir. İşlemlere itiraz hakkı seans bitimi
de dahil 15 dakikadır.
Seansın bitimini takiben üyelerin
yaptıkları bütün işlemlerin seri numaraları ve işlem yapılan karşı
üyeler, işlem yapan taraflara iletilir. İşlemlere ait bütün bilgiler
seri numaraları bazında sistemde muhafaza edilir.
Piyasa Emirleri
Verilen ödünç alma/verme emirlerinde
- Emri verenin unvanı
- Emrin türü (bölünebilir/blok)
- Emrin tipi(ödünç verme/ödünç alma)
- Fiyat Tipi (YTL ve ABD Doları)
- Emrin içerdiği kıymetli madenin cinsi ve miktarı
- Dönemsel faiz oranı
- Ä°ÅŸlem vadesi (vade sonu tarihi)
- Vade sonu teslimatının fiziki mi, nakdi mi yapılacağı
- Emir numarası
bulunması zorunludur.
Verilen emirlerdeki kıymetli maden miktarı ödünç verilen miktarı göstermektedir.
Piyasa'da
verilen emirlerin geçerlilik süresi ilgili seans ile sınırlıdır. Piyasa
üyesi tarafından verilen ancak henüz gerçekleşmemiş olan emirler,
geçerli oldukları seansta değiştirilebilir veya iptal edilebilirler.
Seans sonuna kadar karşılanmayan veya iptal edilmeyen emirler seans
sonunda sistem tarafından otomatik olarak iptal edilir.
Blok/Bölünebilir Emir
Piyasa'da
verilen emirler, emir türü olarak blok/bölünebilir opsiyonludur. Blok
emir, işleme konu olacak kıymetli maden miktarının işlem görmesi
halinde tamamının karşılanmasını öngörmektedir. Bölünebilir emir ise
işleme konu olacak kıymetli maden miktarının işlem görmesi halinde bir
kısmının karşılanmasına imkan tanınmasını öngörmektedir.
En Ä°yi Emir
Ödünç
işlemlerinde verilen alım emirlerinde en yüksek faiz oranlı, satım
emirlerinde en düşük faiz oranlı emirler en iyi emir olarak kabul
edilir. Sertifika işlemlerinde ise alımda en düşük faiz oranlı, satımda
en yüksek faiz oranlı emirler en iyi emir olarak kabul edilir.
Ä°ÅŸlem Birimleri
Piyasa'da gerçekleşen işlemlerde işlem birimi kg'dır.
Para Birimleri
Piyasa'da ödemelerde Yeni Türk Lirası ve ABD Doları kullanılır.
Ä°ÅŸlem Limitleri
İşlemlerde alt limit en az 5 kg olmak zorundadır. İşlem emirlerinin miktarı 1 kg ve katları olarak artar.
Ä°ÅŸlem Vadeleri
Piyasa'da işlemler, bir aya kadar her iş günü, bir aydan sonra ise 30 gün aralıklarla 360 güne kadar vadelerle gerçekleşir.
Nakit UzlaÅŸma
Gerçekleşen
ödünç işlemlerinin teslimatı fiziki teslimat veya nakit uzlaşma olarak
gerçekleştirilir. Ödünç emirlerinin verilmesi aşamasında nakdi
uzlaşmanın seçilmesi durumunda teslimat, seçilen fiyat tipine göre son
işlem günü kıymetli madenler piyasasında gerçekleşen T+0 valörlü
işlemlerin ağırlıklı ortalama fiyatına göre oluşan tutar üzerinden
yapılır.
Kıymetli Madenin Saflık Derecesi
Ödünç
işlemleri, altında 1000/1000, gümüş ve platinde ise 100/100 saflık
dereceleri esas alınarak yapılır. Ödünç işlemlerinin takas
hesaplamasında, söz konusu kıymetli madenin saflık derecesi esas alınır.
Piyasa'da ödünç işlemlerinin takası ve fiziki teslimatı, T.C.
Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı tarafından standartları ve saflık
dereceleri belirlenen kıymetli madenler üzerinden gerçekleştirilir.
Küsurat Ödemeler
Ödemeler
esnasında 1 kg'ın altındaki kıymetli maden ödemeleri, işlemlerin
yapıldığı para birimleri üzerinden gerçekleştirilir. Küsurat ödemeler,
Kıymetli Madenler Piyasası'nda son işlem gününde gerçekleşen T+0
valörlü işlemlerin ağırlıklı ortalama fiyatı üzerinden hesaplanır.
Faiz Aralıkları
Verilen emirlerde faiz aralığı 0.0001(onbinde bir)'dir.
Ãœye Temsilcileri
Piyasa
üyeleri, kendilerini temsil edecek kişileri Borsa'ya
bildirirler.Bildirilen üye temsilcisi, Kıymetli Maden Piyasası için üye
tarafından bildirilen ve borsa tarafından onaylanan bir temsilci
değilse üye temsilcisi olmak üzere Borsa tarafından istenen belgeleri
eksiksiz olarak Borsa'ya teslim etmelidir. Ãœye temsilcileri Ä°AB
Yönetmeliğinde yer alan şartları taşımak zorundadırlar.
Seans
Seanslar, iş günlerinde 11:00-16:30 saatleri arasında olmak koşuluyla tek seans olarak gerçekleştirilir.
Valör
Piyasada gerçekleşen ödünç işlemler; aynı gün (T+0) valörlüdür. Sertifika işlemlerinin valörü ise bir gündür (T+1).
Borsa Payı
Piyasa'da
gerçekleşen ödünç ve sertifika işlemlerinde Borsa payı 0.0001(on binde
bir) olup ödünç alan ve veren üyeden ayrı ayrı tahsil edilir. Ödünç
alan üyeden kasadan yapılan kımetli maden çıkışlarında saklama ücreti
olarak ayrıca 0.0004(on binde dört) tahsil edilir.
Üyelikten Ayrılma
Kıymetli
Madenler Ödünç Piyasası üyeliğinden ayrılmak isteyen üye durumu yazılı
olarak Borsa'ya bildirmek zorundadır. Üyelikten ayrılma halinde,
teminatların geri verilme zamanı ve şartlarına ilişkin hususlarda İAB
Yönetmeliğindeki hükümler uygulanır.
Takas Sistemi
Piyasa'da
gerçekleşen işlemlerin takası, Borsa Takas Merkezi ve Borsa'nın
belirleyeceği bir takas bankası aracılığıyla gerçekleştirilir.
Gerçekleşen işlemlerin takas ve teslimatında üyelerin birbirlerine
karşı olan mali yükümlülükleri Borsa vasıtasıyla gerçekleştirilir.
Takas
merkezi, tarafların birbirlerine karşı olan takas ve teslimat
yükümlülüklerinin yerine getirilmesini sağlayarak takas ve teslimat
işlemlerinde üyeler için karşı tarafı temsil eder.
Kıymetli
madenin takası işlemin gerçekleştiği gün, ödünç veren tarafın kıymetli
madeni takas merkezine teslim etmesiyle gerçekleşir.
Teminat Sistemi
Piyasa'da
kıymetli maden ödünç alan üye, işlemin gerçekleşmesi ile vade sonunda
yapılacak teslimata kadar geçen sürede geçerli olmak üzere teminat
tesis eder. Piyasa'da işlem yapabilmek için kabul edilen teminat
türleri:
Nakit: Üyenin hesabında teminat olarak bulundurduğu Yeni Türk Lirası'nın tamamı teminat olarak kabul edilir.
Borsa'da İşlem Gören Kıymetli Madenler: Üyenin hesabında bulunan kıymetli maden miktarının tamamı teminat olarak kabul edilir.
Efektif ve Döviz Cinsinden ABD Doları: Üyenin hesabında teminat olarak bulundurduğu efektif ve dövizlerin tamamı teminat olarak kabul edilir.
Vadesiz ve Kayıtsız Şartsız Ödeme Taahhüdünü İçeren Banka Teminat Mektupları: Üyeler tarafından Piyasa işlemlerinde
kullanılmak üzere teslim edilen teminat mektuplarının tamamı, işleme konur
Her türlü Devlet Tahvilleri ve Hazine Bonoları: Hazine bonoları ve Devlet Tahvillerinin %90'ı işleme konur.
Teminatların Günlük Değerlemesi
I) Ödünç İşlemlerinde Teminat Sistemi
�Â
Piyasa'da ödünç işlemlerinde kıymetli maden ödünç alan üyenin, işlemin
gerçekleşmesi ile vade sonunda yapılacak teslimata kadar geçen sürede
geçerli olmak üzere; toplam net teminat tutarının %95'i kadar işlem
yapması mümkündür.
� Takas Merkezi tarafından her günün sonunda teminatlar değerlemeye tabi tutulur.
�Â
Ödünç işlemlerine ait teminatların yeterli olmaması durumunda ilgili
üyelere teminat tamamlama çağrısında bulunulur. Ödünç işlem
tutarlarının teminat tutarları toplamının % 97'sine ulaşması durumunda
teminat tamamlama çağrısında bulunulur ve teminat tamamlama çağrısı
üzerine üyeler tarafından ödünç alınan kıymetli madenlerin değerinin
teminatların en fazla % 95'i oranını oluşturacak şekilde ek teminat
tesis edilmesi zorunludur.
� Vade sonundaki teslimat
işlemlerinde, ödünç alan üyenin borçlu olduğu kıymetli maden anapara ve
faiz tutarını Borsa'nın belirlediği takas bankasına teslim etmesiyle
teminat tutarları serbest bırakılır.
II) Sertifika Ä°ÅŸlemlerinde Teminat Sistemi
Piyasa'da
gerçekleşen sertifika işlemlerinde sertifika alan ve sertifika satan
tarafların, işlem tutarlarının %5'i oranında teminat tesis etmeleri
gerekmektedir.
Piyasa'da gerçekleşen ödünç ve sertifika işlemlerinde, aynı teminatlar kullanılır.
Teslimat
Kıymetli
madenleri ödünç alan taraf, vade sonunda oluşan kıymetli maden değerini
ödünç veren tarafa ödemekle yükümlüdür. Vade sonu değeri kıymetli maden
cinsinden faiz ve anaparayı veya nakit cinsinden olması halinde ise
nakit uzlaşma fiyatına göre oluşan tutar üzerinden hesaplanır.
Ä°ki
günden uzun vadelerde işlem yapan üyelere durum bildirim günleri olan
vadeden önceki iki iş gününde kıymetli maden borç ve alacakları
bildirilir.
Kıymetli maden yükümlülüğü olan üyeler,
teslimatın yapılacağı vade sonunda, ödünç alınan kıymetli madenin vade
sonu değerini Borsa Takas Merkezi'ne teslim ederler. Teslimatın nakit
cinsinden olması halinde ise ödünç alınan kıymetli madenin bedeli takas
bankasındaki Borsa takas hesabına yatırılır.
Ödünç
işlemlerinin gerçekleştiği seans sonunda ödünç veren tarafın talep
etmesi halinde ödünç alacaklarını temsil etmek üzere sistem tarafından
kıymetli maden ödünç sertifikalarını temsil eden kayıtlar düzenlenir.
Ödünç
alınan kıymetli maden miktarını ve/veya değerini temsil etmek üzere
sistem tarafından düzenlenen sertifikayı içeren kayıtlar ödünç veren
tarafın alacak hakkını ifade eder.
Sertifikaların alım
satımında kullanılan değer sertifikanın temsil ettiği kıymetli madenin
vade sonu değerinin işlem günündeki cari oranlara göre hesaplanmış
deÄŸerini ifade etmektedir.
Sertifikaların Asgari Unsurları
Kıymetli Maden Ödünç Sertifikaları aşağıdaki asgari unsurları taşımak zorundadır:
Sertifikaların Büyüklüğü: Sertifikalar ödünç alınan kıymetli madenin vade sonu değerini veya miktarını temsil eder.
İşlem Vadesi: Sertifikalara konu olan kıymetli madenin geri ödemesinin yapılacağı tarih sertifikada belirtilmek zorundadır.
Teslimat Åžekli: Sertifikaya
konu olan kıymetli madenin vade sonunda fiziki teslimat yoluyla mı veya
nakit uzlaşma yoluyla mı teslim edileceği belirtilmiştir.
Sertifikaya Konu Kıymetli Madenin Cinsi: Kıymetli
maden ödünç işlemlerinde kullanılacak kıymetli madenin cinsi
sertifikada belirtilir. Sertifikaya konu kıymetli madenlerle ilgili
hesaplama yapılırken ödünç işlemlerin takasına konu olan kıymetli
madenin saflık dereceleri esas alınır.
Sertifika Alım Satım Emirlerinde Bulunması Gereken Hususlar
Sertifika alım satım emirlerinin aşağıdaki şartları taşımaları gerekir. Sertifika alım satım emirlerinde;
- Emri verenin unvanı
- Emrin tipi(sertifika alımı/sertifika satımı)
- Emrin fiyatı veya değeri
- Sertifikanın seri numarası
- Fiyat tipi
bulunması zorunludur.
Sertifikaların Alım Satım Yöntemi
Kıymetli
maden ödünç sertifikasını elinde bulunduran taraf vadeden önce
sertifikayı satabilir. Sertifika'yı alan taraf çıkarılmış sertifikanın
temsil ettiği kıymetli madenin vade sonundaki alacak hakkını devir
alır. Sertifikanın alım satımı ilgili günde piyasada oluşan cari faiz
oranları üzerinden gerçekleşir. Sertifikayı alan taraf elindeki
sertifikayı tekrar satabileceği gibi vade sonunu bekleyerek
sertifikanın temsil ettiği kıymetli maden miktarını ödünç alan üyeden
Borsa aracılığıyla tahsil edebilir.
İşlem Yöntemi
Piyasa'da
sertifika alım-satım işlemleri, her vadede verilen emirlerin, fiyat ve
zaman önceliği kuralına göre karşılaştırılmasıyla gerçekleştirilir.
Sertifikaların alım satımı sertifikanın temsil ettiği kıymetli madenin
cari değerlere göre hesaplanan tutarları üzerinden gerçekleşir.
Sertifika işlemlerinde Yeni Türk Lirası ve ABD Doları kullanılır.
Sertifikaların Takası
Takas
işlemleri Borsa Takas Merkezi veya Borsa'nın belirlediği takas bankası
aracılığıyla yürütülür. Sertifikaların alım satımı sonucu gerçekleşecek
olan kıymetli madenin değerinin takası ertesi iş günü (T+1)
gerçekleştirilir.
